Amfibinin Kaç Türü Var? Hayat Gibi, Çeşitli!
Hayat bir nehir gibi akıyor, bazen nehrin debisi artıyor, bazen de gözlerimizdeki baloncuklar kayboluyor. Tıpkı amfibiler gibi, bazen suda yaşıyor, bazen kara toprağa adım atıyoruz. Ama bugün, hepimizin bir şekilde tanıdığı ama tam olarak ne olduklarını çözemediği amfibileri konuşacağız. Amfibinin kaç türü var? Hadi bunu beraber keşfedelim, biraz eğlenelim.
Ama önce, İzmir’deki tipik bir pazar sabahını düşün: Sokakta kimse sabahın erken saatlerinde gözlerini açmaz, “Hayat güzel” gibi laflar pek yoktur. Ama bir sabah, sokaklarda gezinirken nehir kenarında bir anda kocaman bir kurbağa görseniz ve soran bir arkadaşınız olsa “Amfibinin kaç türü var?” diye, işte o an siz de tam bu yazıyı yazarken gibi hissedersiniz. “Neydi amfibiler, bu da nereden çıktı?” dersiniz, ama cevaplar bir şekilde gelir.
Amfibiler Nedir?
Amfibiler, işte o gizemli yaratıklar. Hem karada, hem de suda yaşama yeteneği gösteren canlılar. Yani, bir bakıma bambaşka bir dünyada yaşıyorlar; suda dans ederken, kara da çimenlerin üzerinde hoplayabiliyorlar. Ve bu ikili hayat tarzı, onları gerçekten ilginç kılıyor. Hatta bazen kendimi onlarla kıyaslarım: “Ne kadar benziyoruz değil mi? Karada da duruyorum, suda da” derim. Tabii ki çok daha farklı şekilde.
Düşünsenize, sabahları uyanıp “Bugün karada mı takılsam, suda mı?” diye düşünmek, oldukça özgür bir yaşam biçimi değil mi? Hele bir de sabahın köründe yatağınızda döne döne dururken, kurbağaların suyun içinde elinden geleni yaparak “Hadi bakalım, bugün de seninle ilgili bir yazı yazıyorum” dediklerini hayal edin.
Amfibinin Kaç Türü Var?
Şimdi asıl sorumuza gelelim: Amfibinin kaç türü var? Yani, bu işin sayısal tarafını çözüme kavuşturalım. Aslında amfibilerin sınıflandırması, basit bir konu değil. Çünkü onlara ait çok çeşitli türler ve alt türler var. Amfibiler, üç ana grupta toplanabilir:
Kurbağalar (Anura)
Bunlar, bildiğiniz o klasik, bazen sesini duyduğumuz ama genelde “Yoksa yolda yürürken üzerimize mi zıplayacak?” diye düşündüğümüz yaratıklar. Hani, gece olunca balkonun kenarına gelip “Kvak! Kvak!” diye ses çıkaran o kurbağalar var ya, işte onlar. Anura, Latince’de “kısa kuyruklu” anlamına gelir, çünkü bu kurbağaların kuyruğu yetişkinlik döneminde kaybolur.
Kurbağaların çok fazla türü vardır ve bunlar genelde nemli ortamlarda yaşar. Sadece tropik bölgelerde değil, Türkiye’de bile birçok kurbağa türü mevcut. Çoğu da çok eğlenceli! Düşünsenize, doğada bir kurbağa doğmuş, hayatta kalmak için küçük bir şarkı söylemeye başlamış. Böyle bir şey olsa, herhalde “Fena şarkı, hadi ben de biraz söylüyorum” diyerek birlikte şarkı söylerdik. Bu da bana çok eğlenceli gelir açıkçası.
Semenderler (Caudata)
Şimdi, amfibilerin daha “oldukça ciddi” kısmına geçiyoruz: Semenderler. Semenderler, kurbağalar gibi herkesin bildiği ve tanıdığı yaratıklar değiller ama bir bakıma onlardan çok daha fazla gizem barındırıyorlar. Bir semender gördüğünüzde “Eyvah, bir şey oldu!” diye tepki vermek istemezsiniz, çünkü hemen kaybolup gitmeye meyillidirler. Genellikle gece aktif olan semenderler, çok sayıda türü olan ve göletlerde, akarsularda yaşayan ilginç amfibiler.
Semenderlerin en dikkat çekici özelliklerinden biri, yaralanan vücut parçalarını yenileyebilme yeteneğidir. Yani, bir semender bacağı kaybetse, o bacak tekrar çıkar. Tam bir “yenilenme makinesi”! Bu özellik, aslında onların kendilerini “sürekli yenileyebilecekleri bir yaşam tarzı”na sahip olmalarını sağlıyor. Şu hayatta bazen semender gibi olmayı isterdim; kaybolan şeylerimi bulma, başıma gelen kötü şeyleri silip atma yeteneği!
Cekelikler (Gymnophiona)
Ve işte, amfibilerin en az bilinen ama en şaşırtıcı grubu: Cekelikler. Cekelikler, adeta yer altında yaşamayı tercih eden ve “Ben yer altında takılmayı seviyorum” diyen amfibiler. Bu yaratıklar, tamamen gizli yaşamayı severler. Gövdesi, genellikle uzun, ince ve yüzeyde pek görünmez. Hatta bazen onları bulabilmek, gerçekten çok zor olabilir. Neredeyse yerin altındaki internet dünyası gibiler. Bazen “Hadi çık dışarı” dediğinizde, Cekelik hemen saklanmak için daha da derine iner.
Cekeliklerin çok garip bir özellikleri de var: Derileri, gözlerinden daha çok gelişmiştir. Yani, normalde bir gözle bakıldığında, hiç bir şey göremeyen bir yaratık, derisiyle adeta bütün dünyayı izler gibi. Bunu öğrenince, birden kendimle dalga geçmeye başladım: “Demek gözlerimle her şeyi göremediğimi düşünüp, aslında derimle izliyorum!”
Amfibilerin Yaşam Tarzı: Karada mı, Suda mı?
Birazdan yazının sonuna yaklaşıyoruz, ama amfibilerin yaşam tarzı hâlâ tam çözüme kavuşturulmuş değil. Çünkü bu yaratıklar, her iki dünyada da varlıklarını sürdürebiliyorlar. Su ve kara arasında geçiş yapabilme yetenekleri, onlara inanılmaz bir özgürlük sağlıyor. Kendi hayatımıza da benzetebiliriz. Her gün sabah uyandığımızda, bazen karada bazen suyun içinde yaşamayı istiyoruz. Bir yanda iş, diğer yanda sosyal hayat, ama tüm bu geçişlerde amfibilerin “böyle yaşamak zorundayım, başka şansım yok” havası yok. Onlar seçimlerini yapıyorlar.
Bazen ben de sabahları “Bugün iş hayatına dalayım, sonra da akşam denize gireyim” derken, akşam olunca “Ay keşke daha fazla karada takılabilsem” diyorum. Karada olmak ve bir parça daha fazla “ben” olmak, amfibilerin yaşam tarzı gibi; suda da, karada da her şey mümkün.
Sonuç: Amfibiler Hayat Gibi!
Sonuçta, amfibilerin kaç türü olduğu sorusunun cevabı çok daha fazlası. Bu yaratıklar, hayatın hem karmaşıklığını hem de basitliğini bir arada taşıyor. Belki de onlar, her iki dünyada bir arada var olmayı başararak, insanlara önemli bir ders veriyorlar: Hayat her zaman hem suda, hem karada yaşanabilir. Eğer bir amfibiyi anlamak istiyorsanız, biraz sabır, biraz eğlence ve bolca espri yapmanız gerekir.
Düşünsenize, ben bir kurbağa olsam, her sabah uyandığımda “Kvak!” diyerek kendimi tanıtırım. Tıpkı amfibilerin dünyasında olduğu gibi. Çünkü bazen hayatı, başka türlü görmemiz gerekiyor. O zaman amfibinin kaç türü olduğunun önemi kalmaz; önemli olan, her iki dünyada da var olabilmek!